نفر تخمين زده است . سكنهء اين ولايت عموما به زبان مازندرانى كه يكى از زبانهاى قديم فارسى است حرف ميزنند . در تنكابن گيلكى صحبت ميكنند . زبان قبيله‌هاى كرد ، كردى است و به زبان تركى نيز به ميزان كمترى صحبت مىشود كه خاص قبايلى است كه از ريشهء نژاد ترك هستند . در شهرها زبان فارسى معمول است . ظهير الدين نقل مىكند نخستين علمدار اسلام كه به مازندران آمده بود حسين بن على بود كه عبد اللّه بن عمر مالك بن الحارث الاشتر و قثم بن العباس با او بودند . اين واقعه در زمان خلافت عمر اتفاق افتاد . در موقع فتح مازندران بدست اعراب مردم سارى كه مانند برادران طبرستانى خود آتش‌پرست بودند « 23 » به پيشوايى ابو الخضيب اسلام آوردند و شيعه شدند . وقتى كه عمر بن علا آمل را تصرف كرد مردم كه از گستاخى وجور اسپهبد بستوه آمده بودند ، دسته‌دسته بدين اسلام درآمدند . گويا ايشان ابتدا مالكى بودند . مسجد جامع كهنسال آمل كه در زمان ظهير الدين ( 880 هجرى ) طشته‌زنان ناميده ميشده است بوسيلهء پيروان آن مذهب بنا گرديد . چون مازيار ( 224 هجرى ) از فرمانبردارى نسبت به خلفا سر باز زد و آئين زردشتى را ترويج و مسلمين را تحقير كرد وى خدمات و مناصب گوناگونى به پيروان بابك و مزدك و مؤبدان ديگر بخشيد و اين عده فرمان به ويران كردن مساجد و از بين بردن آثار اسلامى دارند . وقتى كه اقتدار حسن بن زيد ( 250 - 270 هجرى ) كاملا پايدار شد اعلاميه‌اى به تمام نواحى طبرستان صادر كرد مبنى بر آنكه جملهء حى على خير العمل شيعيان را بدعاى نماز اضافه كنند و بسم اللّه را در نماز بصداى بلند ادا كنند و چيزهاى